سادهترین شیوه ابطال اجراییه چک برگشتی – بررسی فرآیند حقوقی و نکات مهم
چک یکی از ابزارهای رایج پرداخت در روابط مالی و معاملاتی میان اشخاص حقیقی و حقوقی است. چنانچه دارنده چک پس از مراجعه به بانک موفق به دریافت مبلغ آن نشود، میتواند نسبت به برگشت زدن چک و سپس تقاضای صدور اجراییه برای وصول وجه اقدام نماید. در مقابل، صادرکنندهای که مدعی است دارنده مستحق وجه نیست، حق دارد از طریق مراجع قانونی نسبت به ابطال اجراییه چک برگشتی اقدام کند.
در این مقاله، مراحل، شرایط و راهکارهای حقوقی مربوط به ابطال اجراییه چک بهصورت دقیق و کاربردی مورد بررسی قرار گرفته است.
اجراییه چک چیست؟
اجراییه چک، نوعی دستور قانونی برای وصول مبلغ چکی است که به دلایل مختلف (مانند نبود موجودی) از سوی بانک پرداخت نشده و گواهی عدم پرداخت برای آن صادر شده است.
تا پیش از تصویب «قانون اصلاح قانون صدور چک» در سال ۱۳۹۷، صدور اجراییه از طریق اداره ثبت اسناد و املاک کشور صورت میگرفت. اما با اعمال اصلاحات جدید، امکان صدور اجراییه از طریق دادگاه نیز فراهم شده است. در ادامه با نحوه اقدام از هر دو مسیر آشنا خواهید شد.
فرآیند صدور اجراییه چک از طریق اداره ثبت
برای اقدام از طریق ثبت، مراحل زیر باید طی شود:
1. دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک همراه با کد رهگیری.
2. توجه به موارد استثناء: چکهایی که به دلیل عدم تطابق امضا برگشت خوردهاند یا فاقد کد رهگیری هستند، مشمول صدور اجراییه نمیباشند.
3. درخواست صدور اجراییه: این درخواست میتواند از سوی دارنده اصلی چک یا ظهرنویس انجام شود.
4. محل ارائه درخواست: دفترخانه اسناد رسمی محل بانک صادرکننده چک، محل اقامت دارنده چک یا محل بانک محالعلیه.
5. مدارک مورد نیاز: شامل فرم تقاضای صدور اجراییه، اصل و کپی مصدق چک و گواهی برگشتی.
روند صدور اجراییه چک از طریق دادگاه
در صورت تمایل به پیگیری از طریق دادگاه، مراحل زیر باید طی شود:
1. اخذ گواهی عدم پرداخت از بانک (دارای کد رهگیری).
2. شرط لازم: امکان اقدام تنها در خصوص چکهای صیادی با تاریخ صدور پس از تصویب قانون اصلاحی ۱۳۹۷ وجود دارد.
3. ثبت درخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی.
4. محدودیت اشخاص متقاضی: تنها دارنده قانونی چک میتواند درخواست صدور اجراییه دهد.
5. محل طرح دعوا: دادگاه محل صدور چک، دادگاه محل اقامت خوانده یا دادگاه حوزه بانکی که گواهی عدم پرداخت صادر کرده است.
تفاوت اجراییه چک و حکم دادگاه
بین صدور اجراییه چک و حکمی که از طریق دادخواست مطالبه وجه چک صادر میشود، تفاوتهایی وجود دارد:
• دامنه شمول: اجراییه فقط برای چکهای صیادی صادر شده پس از قانون ۱۳۹۷ صادر میشود، اما مطالبه وجه چک میتواند برای هر نوع چک (صیادی و غیرصیادی) باشد.
• طرفین دعوا: در اجراییه، فقط دارنده میتواند علیه صادرکننده یا صاحب حساب اقدام کند؛ ولی در دعوای مطالبه وجه، امکان اقامه دعوا علیه ضامن و ظهرنویس نیز وجود دارد.
• مطالبه خسارت: در اجراییه نمیتوان تقاضای خسارت تأخیر تأدیه داشت، اما در دادخواست مطالبه، این امکان وجود دارد.
• مدت زمان اجرا: رسیدگی در مسیر اجراییه معمولاً سریعتر از فرآیند صدور حکم دادگاه است.
اهمیت اقدام برای ابطال اجراییه چک برگشتی
در برخی موارد، دارنده چک بدون داشتن حق واقعی اقدام به برگشت زدن و سپس مطالبه وجه از طریق اجراییه میکند. ابطال اجراییه چک برگشتی در این موارد اهمیت زیادی دارد، زیرا مانع از تضییع حقوق صادرکننده میشود.
از سوی دیگر، برگشت خوردن چک آثار منفی متعددی برای صادرکننده در پی دارد، نظیر:
• مسدودی حساب بانکی
• محرومیت از افتتاح حساب جدید
• عدم امکان دریافت کارت بانکی یا تسهیلات
• ممانعت از صدور ضمانتنامه بانکی
در صورت اثبات بیحقی دارنده، با ابطال اجراییه و استرداد لاشه چک میتوان نسبت به رفع سوء اثر از چک برگشتی اقدام کرد.
موارد قانونی برای ابطال اجراییه چک
شرایطی که میتواند منجر به ابطال اجراییه گردد عبارتاند از:
• پرداخت وجه چک به دارنده و باقی ماندن چک در دست وی.
• فسخ یا ابطال قرارداد اصلی که چک بابت آن صادر شده است.
• عدم ایفای تعهد از سوی دارنده، در صورت مشروط بودن پرداخت چک به انجام تعهد.
• اثبات جعل در امضای چک، مشروط به ارائه حکم قطعی دادگاه در این خصوص.
مراحل حقوقی ابطال اجراییه چک برگشتی
1. مشاوره با وکیل متخصص در دعاوی بانکی.
2. تنظیم دادخواست به دادگاه صالح.
3. ارائه مستندات لازم، از جمله دلایل فسخ قرارداد یا اثبات پرداخت وجه.
4. ارجاع پرونده به شعبه رسیدگی و تعیین وقت جلسه.
5. صدور رأی: در صورت پذیرش دلایل، رأی به نفع خواهان و ابطال اجراییه صادر خواهد شد.
6. مهلت اعتراض: ۲۰ روز پس از ابلاغ رأی.
7. در صورت قطعی شدن رأی، اجراییه بیاثر شده و در صورت توقیف مال، رفع توقیف انجام میگیرد.
مدارک مورد نیاز برای طرح دعوای ابطال اجراییه چک
• تصویر اجراییه ثبت یا دادگاه
• کارت ملی و شناسنامه خواهان
• مدارک اثباتکننده بیحقی دارنده (مانند رأی دادگاه کیفری یا اسناد پرداخت وجه)
• وکالتنامه (در صورت داشتن وکیل)
زمان رفع سوء اثر از چک برگشتی
راههای قانونی برای رفع سوء اثر و ابطال اثرات برگشت چک عبارتاند از:
• واریز مبلغ کسری چک و مسدودی حساب بهمدت یک سال
• ارائه لاشه چک به بانک
• ارائه رضایتنامه رسمی از دارنده چک
• ارائه نامه دادگاه مبنی بر بیگناهی صادرکننده
• گذشت سه سال از صدور گواهی عدم پرداخت بدون اقدام قضایی یا کیفری
هزینههای مرتبط با ابطال اجراییه چک
بر اساس نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۲۳۶ مورخ ۱۴۰۲/۰۴/۱۷، ابطال اجراییه چک دعوایی غیرمالی تلقی میشود.دلیل آن نیز این است که صرفاً با اجرای آن، مالکیت یا تعهدی نفی نمیشود، بلکه در مقام جلوگیری از اقدام اجرایی ناحق است.
مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای ابطال اجراییه چک
• در مورد اجراییه ثبتی: دادگاه محل دفترخانه صادرکننده اجراییه صلاحیت دارد.
• در مورد اجراییه دادگاهی: مرجع رسیدگی، دادگاهی است که دستور صدور اجراییه را صادر کرده است.
ابطال اجراییه چک صیادی
مطابق ماده ۲۳ قانون اصلاح قانون صدور چک (۱۳۹۷)، امکان ابطال اجراییه چک صیادی از طریق دادگاه وجود دارد. در این زمینه، تفاوت ماهوی با چکهای عادی وجود ندارد و صادرکننده میتواند اعتراض خود را در قالب دعوا در مرجع صالح طرح کند.
ابطال اجراییه چک غیرصیادی
چنانچه چک از نوع غیرصیادی باشد، فرآیند صدور اجراییه آن تنها از طریق اداره ثبت ممکن است. بههمین جهت، ابطال اجراییه چک غیرصیادی نیز با استناد به ماده ۱ قانون اصلاح بعضی از مواد قانون ثبت انجام میشود و ماده ۲۳ قانون چک شامل آن نمیشود.
درخواست توقف عملیات اجرایی در ابطال اجراییه چک
بر اساس مقررات قانون صدور چک، پس از ابلاغ اجراییه، صادرکننده موظف است ظرف مدت ده روز نسبت به پرداخت مبلغ چک اقدام نماید. در صورت عدم پرداخت در این بازه زمانی، پرونده اجرایی تشکیل شده و با استعلام از مراجع ذیربط، اموال صادرکننده شناسایی و توقیف میگردد تا مبلغ چک وصول شود.
با این حال، طبق قانون، طرح دعوای ابطال اجراییه چک مانع از ادامه عملیات اجرایی نمیشود، مگر آنکه همزمان با ثبت دادخواست ابطال، درخواست توقف عملیات اجرایی نیز ارائه گردد.
در این زمینه، در صورتی که قاضی دادگاه، ادله و مستندات ارائه شده را قوی و قابل پذیرش بداند، پس از اخذ تامین مناسب، قرار توقف عملیات اجرایی صادر خواهد شد. همچنین اگر دعوا مستند به سند رسمی باشد، صدور قرار توقف عملیات اجرایی بدون نیاز به اخذ تامین ممکن است.
اگر شما نیز درگیر پروندههای مربوط به ابطال اجراییه چک هستید و به دنبال راهنمایی حقوقی و حمایت وکالتی تخصصی میباشید، مجموعه حقوقی «رایزنی» با تیمی از وکلای باتجربه و متخصص آماده همراهی و ارائه بهترین راهکارهای قانونی است. این موسسه با تمرکز بر حوزههای مختلف حقوقی، به ویژه دعاوی مرتبط با چک و ابطال اجراییه، در کنار شما خواهد بود تا از حقوقتان به بهترین شکل دفاع نماید.
برای دریافت مشاوره تخصصی و کسب اطلاعات بیشتر، با مجموعه حقوقی رایزنی تماس حاصل فرمایید و از تجربه و مهارت حقوقی تیم ما بهرهمند شوید.