دعوای جلب ثالث چیست و در چه مواردی کاربرد دارد ؟
دعوای جلب ثالث یکی از اقسام دعاوی طاری می باشد. جلب ثالث زمانی انجام می گیرد که یکی از طرفین دعوا یا هر دوی آنها، شخص ثالثی را به دعوا فراخوانده تا از اصحاب دعوا شود. فی الواقع طرح دعوای جلب شخص ثالث در دادگاه بدین نحو خواهد بود که هر یک از خواهان و یا خوانده زمانی که حضور شخص ثالثی را در روند رسیدگی شان، لازم و ضروری بدانند، می توانند تا پایان جلسه اول رسیدگی، دلایل احضار شخص ثالث را به دادگاه ارائه نموده و ظرف سه روز بعد از جلسه رسیدگی، دادخواست خود را تقدیم دادگاه نمایند تفاوتی ندارد که دعوا در مرحله بدوی باشد یا در مرحله تجدیدنظر. در این ارتباط ماده ۱۳۵ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر نموده است:
«هر یک از اصحاب دعوا که جلب شخص ثالثی را لازم بداند، می تواند تا پایان جلسه اول دادرسی جهات و دلایل خود را اظهار کرده و ظرف سه روز پس از جلسه با تقدیم دادخواست از دادگاه درخواست جلب او را بنماید، چه دعوا در مرحله نخستین باشد یا تجدیدنظر.»
در مقاله حاضر سعی می گردد به تفصیل در ارتباط با نحوه طرح دعوای جلب شخص ثالث و شرایط پذیرش آن، پرداخته شود.
طرح دعوای جلب ثالث
همانگونه که در ابتدای مقاله عرض گردید، دعوای جلب شخص ثالث، از سوی یکی از اصحاب دعوا مطرح می گردد تا ثالثی به دعوا فراخوانده شود. به فردی که ثالثی را جلب می نماید، «جالب» و ثالثی که جلب می شود، «مجلوب ثالث» نامیده می شود. گاهی اوقات شخص ثالث، به دادگاه جلب می شود تا مستقلاً در برابر جالب، محکوم گردد که حتما لازم است درخواست محکومیت مجلوب را در دادخواست خود تصریح نماید مانند آنکه آقای «الف» در مقام بدهکار به اشتباه به جای پرداخت بدهی خود به آقای «ب»، این بدهی را به شخص «ج» پرداخت می نماید. در اینصورت با طرح دعوا از سوی آقای «ب» به طرفیت آقای «الف»، او می تواند با جلب نمودن آقای «ج» بعنوان ثالث به دادرسی، او را به استرداد مبلغ دریافتی محکوم نماید.
گاهی اوقات نیز، شخص ثالث به دادگاه فراخوانده می شود تا همراه با طرف مقابل، محکوم گردد گاهی نیز ممکن است که شخص ثالث برای تقویت موضع یکی از طرفین به دادرسی، جلب شود. مطابق با توضیحات فوق، مشخص می گردد که شخص ثالثی که به دادگاه جلب می شود، خوانده محسوب گشته و دارای کلیه حقوق خوانده می باشد و می تواند از تمامی راه های دفاعی که برای خوانده متصور است (مانند طرح دعوای تقابل) استفاده نماید.
نکته قابل توجه این است که بعضاً یکی از اصحاب دعوا ممکن است به منظور اطاله دادرسی، دادخواست جلب شخص ثالثی را به دادگاه تقدیم نماید، دادگاه در صورت احراز این امر، می تواند دادخواست جلب ثالث را از دادخواست اصلی تفکیک و جداگانه به آن رسیدگی نماید. (مستنبط از ماده ۱۳۹ قانون آیین دادرسی مدنی). اگر دادخواست جلب ثالث در زمانی تقدیم دادگاه شود که مدت زمان کافی جهت ارسال دادخواست و ضمائم آن برای اصحاب دعوا مقدور نباشد، قانوناً وقت رسیدگی جهت ایجاد فرصت دفاع برای طرفین، تجدید می گردد. ماده ۱۳۷ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر نموده است: «دادخواست جلب شخص ثالث و رونوشت مدارک و ضمایم باید به تعداد اصحاب دعوا به علاوه یک نسخه باشد. جریان دادرسی در مورد جلب شخص ثالث، شرایط دادخواست و نیز موارد رد یا ابطال آن همانند دادخواست اصلی خواهد بود.»
بیشتر بدانید : فرجام خواهی چیست و شرایط آن
شرایط پذیرش دعوای جلب ثالث
۱) یکی از موارد مهمی که در طرح دعوای جلب شخص ثالث، می بایست لحاظ گردد، این مورد است که فردی که شخص ثالثی را به دادرسی جلب می نماید، باید یکی از طرفین دعوا باشد مضاف بر آنکه دعوا باید در جریان رسیدگی باشد. نکته دیگر آنکه متقاضی جلب ثالث می بایست علاوه بر اشخاصی که خواهان جلب آنها به دادگاه است، سایر اشخاصی که قبلاً در دادگاه شرکت داشته اند را نیز در ردیف خواندگان دعوای جلب ثالث قید نماید. اگر دعوای جلب ثالث بدون توجه به این مورد، مطرح گردد، قابلیت استماع نخواهد داشت.
۲) مساله مهم دیگر در خصوص پذیرش دعوای جلب شخص ثالث، آن است که این دعوا در صورتی مورد پذیرش قرار خواهد گرفت که با دعوای اصلی مرتبط یا دارای یک منشا باشد. بنابراین اگر دعوایی، فاقد این شرط باشد، قطعاً از دعوای اصلی تفکیک داده شده و جداگانه رسیدگی خواهد شد. (بخش اخیر ماده 17 قانون آیین دادرسی مدنی)
۳) هر یک از اصحاب دعوا که خواهان جلب ثالث به دادرسی است، می تواند تا پایان جلسه اول دادرسی، دلایل و تقاضای خود را مطرح نموده و ظرف سه روز پس از جلسه دادگاه، دادخواست خود را تقدیم نماید. (وفق ماده ۱۳۵ قانون آیین دادرسی مدنی) دعوای جلب شخص ثالث در مرحله فرجام خواهی قابل طرح نیست اما هم در مرحله بدوی و هم در مرحله تجدیدنظر قابل طرح می باشد. ناگفته نماند که بدلیل آنکه اکثراً شیوه رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر بصورت غیر حضوری است، توصیه می گردد که خواهان جلب شخص ثالث در دادخواست تجدیدنظرخواهی خود یا در تبادل لوایح، جلب شخص ثالث را اعلام نماید. بطور مثال مقنن در ماده ۱۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی در مورد جلب شخص ثالث در مرحله واخواهی چنین بیان نموده است:
«محکوم علیه غیابی در صورتی که بخواهد درخواست جلب شخص ثالث را بنماید، باید دادخواست جلب را با دادخواست اعتراض توأم به دفتر دادگاه تسلیم کند، معترض علیه نیز حق دارد در اولین جلسه رسیدگی به اعتراض، جهات و دلایل خود را اظهار کرده و ظرف سه روز دادخواست جلب شخص ثالث را تقدیم دادگاه نماید.»
۴) دعوای جلب شخص ثالث، در همان دادگاهی مطرح می شود که به دعوای اصلی رسیدگی می نماید حتی اگر صلاحیت ذاتی یا محلی، نداشته باشد. عدم صلاحیت محلی، مانع رسیدگی به دعوا نیست اما در صورت نداشتن صلاحیت ذاتی، دعوای جلب شخص ثالث، به دادگاهی که صالح به رسیدگی است، ارجاع می گردد و در صورتی که رسیدگی به دعوای اصلی منوط به رسیدگی به دعوای جلب ثالث باشد، رسیدگی به آن تا حصول نتیجه دعوای جلب شخص ثالث، متوقف می گردد.
۵) اگر دادگاه در رسیدگی انجام گردیده، شرایط قانونی دعوای جلب ثالث را احراز ننموده و آن را رد نماید، جالب ثالث جهت اعتراض نسبت به قرار صادره از سوی دادگاه، می بایست تا زمان تجدیدنظر خواهی در انتظار بماند و همزمان با رای محکومیت خود در دعوای اصلی، از قرار رد دادخواست دعوای جلب ثالث نیز تجدیدنظر خواهی نماید. (مطابق با ماده 140 قانون آیین دادرسی مدنی)
امکان یا عدم امکان طرح دعوای جلب ثالث خارج از مهلت قانونی
اگر دعوای جلب ثالث خارج از مهلت قانونی مطرح گردد، یعنی اینکه دادخواست جلب ثالث خارج از مهلت سه روز پس از پایان جلسه اول دادرسی، تقدیم دادگاه گردد، نظر اکثریت علمای علم حقوق این است که تصمیم شایسته و مقتضی در این مورد، صدور قرار رد دادخواست جلب ثالث می باشد.
چگونگی تعیین تکلیف دعوای جلب ثالث توسط دادگاه
نحوه رسیدگی دادگاه به ماهیت دعوای جلب ثالث بدین صورت است که همراه با دعوای اصلی در یک حکم واحد، نسبت به هر دو دعوا طی یک دادنامه اتخاذ تصمیم می نماید. در این حکم، ممکن است دو محکوم علیه و دو محکوم له وجود داشته باشد. اگر خوانده دعوای اصلی، شخص ثالث را بدلیل تسری دادن آثار محکومیت خود در مقابل خواهان اصلی به دعوا جلب نموده باشد، رای دادگاه شامل دو قسمت می شود؛ قسمت اول نسبت به دعوای خواهان اصلی در مقابل خوانده اصلی تعیین تکلیف می نماید و در قسمت دوم راجع به دعوای خوانده علیه مجلوب ثالث اعلام نظر می نماید. در صورتی که شخص ثالث توسط خواهان یا خوانده صرفاً بمنظور استفاده از اسناد و مدارک او در مقام پاسخگویی به طرف دعوا، جلب گردد، اگر دادگاه دفاعیات او را موثر در دعوا تشخیص دهد، در رای صادره صرفاً به دفاعیات او استناد می نماید.
دعوای ورود ثالث ( نحوه طرح و شرایط پذیرش آن)
اصولاً هر دعوا یا اختلاف حقوقی میان دو طرف بروز یافته و جهت رسیدگی قضایی در یکی از مراجع قضایی مربوطه طرح می گردد. مدعی این دعوا خواهان و طرف مقابل خوانده نامیده می شود. با این حال، ممکن است شخص ثالثی نیز علاوه بر خواهان و خوانده نسبت به این دعوا ادعایی داشته باشد و بخواهد بدان ورود نماید. قانون آیین دادرسی مدنی این امکان را برای شخص ثالث به رسمیت شناخته است تا با تقدیم دادخواست ورود ثالث، ادعای خود را در خصوص دعوای مطروحه بیان نماید و دادگاه به آن رسیدگی نماید. با توجه به ضرورت و اهمیت این مطلب، در این گفتار درصدد بررسی دادخواست ورود ثالث و چگونگی تنظیم آن برآمده ایم.
شرایط ورود شخص ثالث به دعوا
مطابق قانون آیین دادرسی مدنی، چنانچه شخص ثالثی در موضوع دادرسی مطروحه برای خود به صورت مستقل حقی قائل باشد و یا اینکه خود را در محق شدن هر یک از طرفین ذی نفع بداند، می تواند اقدام به تقدیم دادخواست ورود ثالث نموده و ادعای خود را در ضمن این دادخواست بیان نماید تا توسط دادگاه مورد رسیدگی قرار گیرد.
علاوه بر اینکه شخص ثالث بایستی در دعوای مطروحه دارای حقی مستقل بوده و یا از سوی یکی از طرفین ذی نفع باشد، بایستی شرایط دیگری را نیز جهت طرح دادخواست ورود ثالث داشته باشد. از جمله اینکه شخص ثالث بایستی اهلیت داشته باشد؛ یعنی شخصی بالغ، عاقل و رشید باشد، بایستی سمت شخص ثالث (اصیل یا وکیل بودن وی) مشخص باشد و اینکه نفع وی در خصوص دعوای مطروحه مشروع و قانونی باشد.
انواع ورود شخص ثالث
شخص ثالثی که اقدام به تنظیم دادخواست ورود ثالث می نماید به دو طریق به شرح زیر می تواند به دعوا ورود نماید:
- ورود ثالث اصلی
چنانچه شخصی در دعوای مطروحه میان دو طرف برای خود به صورت مستقل حقی قائل بوده و جهت دستیابی به این حق، دادخواست ورود ثالث تنظیم و تقدیم دادگاه نموده باشد، با ورود ثالث اصلی روبه رو خواهیم بود. در واقع، در چنین شرایطی نفع شخص ثالث مستقل از نفع طرفین دعوا می باشد.
- ورود ثالث تبعی
در شرایطی که شخص ثالث در صورت محق شدن یکی از طرفین دعوا خود را ذی نفع دانسته و به همین دلیل دادخواست ورود ثالث تقدیم دادگاه نموده باشد، ورود وی به دعوا ورود ثالث تبعی نامیده می شود. در این حالت، بر خلاف ورود ثالث اصلی، نفع شخص ثالث وابسته به نفع یکی از طرفین دعوا می باشد، نه به صورت مستقل.
بیشتر بدانید : تجدید نظرخواهی چیست و شرایط آن
مهلت تقدیم دادخواست ورود ثالث
قانون آیین دادرسی مدنی این حق را برای شخص ثالث به رسمیت شناخته است تا پیش از اعلام ختم دادرسی بتواند با تقدیم دادخواست ورود ثالث به دعوا وارد گردد. بنابراین بین ورود ثالث در مرحله بدوی و ورود ثالث در مرحله تجدیدنظر تقاوتی وجود ندارد. شخص ثالث می تواند در هر یک از این مراحل و پیش از اعلام ختم دادرسی به دعوا وارد گردد.
ممکن است شخص ثالث در مرحله بدوی دادخواست ورود ثالث را تقدیم ننموده باشد. این امر به منزله سقوط حق ثالث بر ورود به دعوا نیست، بلکه وی می تواند با تقدیم دادخواست ورود ثالث در مرحله تجدیدنظر، ادعای خود را مطرح نموده و خواستار رسیدگی به آن گردد. همچنین، رد دادخواست ورود ثالث در مرحله بدوی مانع از این نخواهد شد که شخص ثالث بتواند در مرحله تجدیدنظر دادخواست ورود ثالث را تقدیم نماید.
طرح دادخواست ورود ثالث در دیوان عالی کشور
دیوان عالی کشور عالی ترین مرجع قضایی می باشد که وظیفه رسیدگی به اعتراض (فرجام خواهی) نسبت به برخی از آرای صادره از دادگاه تجدیدنظر و صدور آرای وحدت رویه را بر عهده دارد. دیوان عالی کشور در مرحله فرجام خواهی پرونده را تنها از حیث شکلی مورد رسیدگی قرار می دهد و به ماهیت دعوا ورود نمی نماید. به همین دلیل طرح دادخواست ورود ثالث در دیوان عالی کشور و مرحله فرجام خواهی امکان پذیر نمی باشد.
در برخی از موارد، دیوان عالی کشور رأی مورد اعتراض را نقض نموده و جهت رسیدگی مجدد به دادگاه تجدیدنظر ارجاع می دهد. در چنین مواردی، پس از ارجاع مجدد رأی به دادگاه تجدیدنظر، شخص ثالث می تواند اقدام به تنظیم و تقدیم دادخواست ورود ثالث در مرحله تجدیدنظر نماید.
مرجع صالح جهت طرح دادخواست ورود ثالث
با توجه به آن که دادخواست ورود ثالث نسبت به دعوایی مطرح می گردد که پیش تر بین دو طرف دیگر در یکی از شعب دادگاه ها طرح گردیده است، بنابراین دادگاه رسیدگی کننده به دعوای اصلی صالح به رسیدگی به دادخواست ورود ثالث نیز می باشد.
تشریفات رسیدگی به دعوای ورود ثالث
رسیدگی به دعوای ورود ثالث، مانند هر دعوای دیگری پس از تقدیم دادخواست آغاز می گردد. با توجه به ارتباط موجود میان دعوای اصلی و دعوای ورود ثالث، این دو دعوا اصولا همراه یکدیگر مورد رسیدگی و بررسی قرار می گیرند. با این حال، در دو صورت دادگاه دعوای ثالث را از دعوای اصلی تفکیک نموده و هر یک را به صورت جداگانه مورد بررسی قرار می دهد. این شرایط عبارتند از:
- زمانی که دادگاه احراز نماید تقدیم دادخواست ورود ثالث به منظور تبانی یا تأخیر در رسیدگی بوده است.
- زمانی که دادگاه احراز نماید رسیدگی به دعوای اصلی منوط به رسیدگی به دعوای ثالث نمی باشد.
هزینه دادرسی در دعوای ورود ثالث
در پرداخت هزینه دادرسی بین ورود ثالث اصلی یا ورود ثالث تبعی و همچنین ورود ثالث در مرحله بدوی یا تجدیدنظر تفاوتی وجود ندارد. در هر شرایطی، شخص ثالث موظف است هزینه دادرسی را معادل هزینه دادرسی دعوای اصلی بپردازد.
نتیجه گیری
دعوای ورود ثالث روشی است که مطابق آن قانون آیین دادرسی مدنی به شخص ثالث اجازه داده است تا در صورتی که در دعوای مطروحه میان دو نفر دیگر خود را به صورت مستقل یا غیرمستقل ذی نفع بداند، بتواند با تقدیم دادخواست ورود ثالث ادعای خود را مطرح نموده و خواستار رسیدگی به آن گردد. دادگاه رسیدگی کننده به دعوای اصلی، خواه در مرحله بدوی و خواه در مرحله تجدیدنظر، پس از دریافت دادخواست ورود ثالث در صورت احراز ارتباط بین دعوای اصلی و دعوای ورود ثالث، این دو دعوا را به صورت توأمان مورد رسیدگی قرار خواهد داد.
دعوای ورود ثالث از جمله مباحث مهم در آیین دادرسی محسوب می گردد که شایسته است افراد با آن آشنایی کافی داشته باشند. در صورتی که پس از مطالعه گفتار فوق با هرگونه سؤال یا ابهامی در خصوص دعوای ورود ثالث و نحوه تنظیم دادخواست آن مواجه شدید، می توانید پرسش خود را به منظور پاسخ گویی توسط وکلای متخصص مجموعه رایزنی در قسمت دیدگاه ها درج نمایید.
جهت دریافت مشاوره تخصصی در این خصوص و استفاده از خدمات مشاوره مجموعه رایزنی نیز می توانید به قسمت دریافت مشاوره مراجعه فرمایید. همچنین، به شما پیشنهاد می شود تا جهت آشنایی بیشتر با مطالب مختلف حقوقی در حوزه های مختلفی چون املاک، خانواده، کیفری و غیره به نکات حقوقی رایزنی مراجعه نموده و مطالب حقوقی منتشر شده در سایت را مطالعه نمایید.